ثانيا : جناب آقاى معرفت ادعاى ديگرى در معناى تواتر مىكنند و مىگويند : تواتر در نظر متأخرين با تواتر در نظر پيشينيان متفاوت است . از كجا چنين سخنى را مىگويند ؟ تواتر معنايى دارد كه مشترك ميان همه است . تواتر ، حصول اطمينان به خبرى است كه فراوان نقل شده و پى در پى گفته شده ، به گونه‌اى كه انسان در نقل‌ها احتمال سازش افراد در دروغ گفتن ندهد . اينكه قرآن با تواتر ثابت شده است ، محل بحث نيست . محل بحث در محتواى اين روايات است كه مىگويند قرآنى را گردآورى كردند كه روش آن‌ها با شهادت عدلين بود . و البته باز ما با واقعيت عمل زيد بن ثابت كارى نداريم ، ممكن است نسخه‌اى كه او در ميان دو جلد قرار داده همان مكتوباتى باشد كه با تواتر ثابت شده است ، اما اشكال بر سر اين روايات و محتواى آن است كه چنين چيزى را نمىگويد و آية اللّه خويى هم به مضمون اين روايات اشكال دارند . روشن نيست كه ايشان از كجاى كلام استنباط كرده‌اند كه زيد با تواتر ، آيات را گردآورى كرد ، و به چه دليل چنين توجيهى نسبت به ظاهر اين روايات انجام مىدهند . دليل دوّم مخالفان مخالفان توقيفيت ترتيب سوره‌ها خبرى را از زيد بن ثابت نقل كرده‌اند كه پيامبر از دنيا رفت در حالى كه قرآن در مصحف واحدى جمع نشده بود ، بنابراين ترتيب قرآن پس از پيامبر انجام شده است : « قبض النبى و لم يكن القرآن جمع فى شيء » « 1 » پيامبر از دنيا رفت در حالى كه قرآن را گردآورى نكرد . اولا : اين روايت بر چنين مطلبى صراحت ندارد كه در زمان حيات پيامبر ترتيب نيافته نباشد . و احتمال دارد معناى اين خبر چنين باشد كه پيامبر فوت كرد در حالى كه قرآن بين الدفتين قرار نگرفته بود ، و يا به تعبير

--> ( 1 ) سيوطى ، الاتقان ، ج 1 / 202 ، تحقيق محمد ابو الفضل ابراهيم .